Thursday, 02/12/2021 - 20:16|
CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA - Điện thoại: 02373.852328
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

MỘT SỐ THÔNG TIN CƠ BẢN VỀ VẮC XIN COVID -19

Các tác nhân chứa trong vắc xin Covid-19 sẽ kích thích hệ miễn dịch chống lại virus Corona (gây hội chứng hô hấp cấp tính nặng 2, viết tắt Sars-CoV-2, tiếng Anh: Severe acute respiratory syndrome Corona Virus 2) khi bị xâm nhập. Vì vậy, sau khi tiêm vắc xin Covid-19 thì sức khỏe của cá nhân sẽ được bảo vệ và tạo miễn dịch cộng đồng.

MỘT SỐ THÔNG TIN CƠ BẢN VỀ VẮC XIN COVID -19

                                                                                 TS. Lê Anh Sơn

 

Các bệnh lý truyền nhiễm mà con người gặp phải do tác nhân là virus, không thể điều trị bằng kháng sinh, mà chủ yếu dựa vào hoạt động của hệ miễn dịch. Khi có 1 loài virus xâm nhập vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ hoạt động để nhận biết kháng nguyên đặc trưng của virus này. Sau đó các kháng thể tương ứng với kháng nguyên virus này sẽ được tạo ra, xác nhận, tiếp cận và gây bất hoạt virus gây bệnh. Kháng thể này sau khi tiêu diệt virus vẫn tồn tại lâu dài trong cơ thể, giúp bảo vệ cơ thể khỏi nguy cơ tái phát bệnh.

Dựa vào cơ chế hoạt động của hệ miễn dịch, y học đã tìm ra cách giúp cơ thể có kháng thể chủ động thông qua tiêm vắc xin, là các chế phẩm sinh học có tính kháng nguyên, có nguồn gốc từ vi sinh vật (có thể toàn thân hoặc một phần hoặc có cấu trúc tương tự) đã được bào chế đảm bảo độ an toàn cần thiết, dùng để tạo miễn dịch đặc hiệu chủ động, nhằm tăng sức đề kháng của cơ thể đối với một số tác nhân gây bệnh cụ thể. Hệ miễn dịch của cơ thể sẽ sản sinh kháng thể chống lại kháng nguyên virus; khi cơ thể nhiễm virus gây bệnh thực sự, đã có kháng thể sẵn sàng nhanh chóng tiêu diệt virus gây bệnh, ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.

1. Vắc xin Covid-19 là gì?

Là loại vắc xin giúp phòng ngừa bệnh viêm đường hô hấp cấp. Các tác nhân chứa trong vắc xin sẽ kích thích hệ miễn dịch chống lại virus Corona (gây hội chứng hô hấp cấp tính nặng 2, viết tắt Sars-CoV-2, tiếng Anh: Severe acute respiratory syndrome Corona Virus 2) khi bị xâm nhập. Vì vậy, sau khi tiêm vắc xin Covid-19 thì sức khỏe của cá nhân sẽ được bảo vệ và tạo miễn dịch cộng đồng. Số lượng người bị nhiễm virus sẽ giảm xuống và hạn chế sự lây lan dịch bệnh.

Hiện nay, đã có hơn 100 loại vắc xin Covid-19 của rất nhiều đơn vị ở trên 40 quốc gia công bố sản xuất và thử nghiệm phòng ngừa virus Corona thành công và cho hiệu quả khá tích cực. Tại Việt Nam,  có 06 loại vắc xin Covid-19 được phép sử dụng là những loại vắc xin có nhiều ưu điểm, tính sinh miễn dịch cao, an toàn. Người được tiêm chủng giảm nguy cơ bị mắc bệnh hay biến chứng nặng và giảm nguy cơ tử vong, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kỳ vọng sẽ chặn đứng dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do virus Sars-CoV-2 tại Việt Nam nói riêng và góp phần dập tắt đại dịch Covid-19 trên toàn cầu nói chung.

2. Công dụng của vắc xin Covid-19

Sự nguy hiểm đặc biệt của virus Sars-CoV-2 là khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao. Từ khi dịch Covid-19 xuất hiện, hệ thống y tế khắp toàn cầu đã rơi vào tình trạng khủng khoảng, việc thúc đẩy sản xuất vắc xin và chia sẻ vắc xin là vấn đề cực kỳ quan trọng được WHO lan tỏa với hy vọng sớm chấm dứt đại dịch trên toàn cầu. Vắc xin là vũ khí giảm số ca tử vong do mắc Covid-19 nghiêm trọng, duy trì hoạt động chức năng của xã hội, giảm gánh nặng bệnh tật, giảm áp lực kinh tế, gia tăng cơ hội để người dân được hưởng sức khỏe thể chất và tinh thần toàn diện. Hiện nay, nhiều tập đoàn dược phẩm lớn trên thế giới đã được ghi nhận về sự nổ lực, dốc sức cho thành công trong sản xuất vắc xin Covid-19.

Tại Việt Nam, sự xuất hiện vắc xin Covid-19 như một sự kiện lớn mang đến niềm vui chung cho hàng triệu người dân. Có vắc xin Covid-19, hiệu quả miễn dịch trong cộng đồng được nâng cao, cuộc chiến đại dịch Covid-19 sẽ chấm dứt, người dân được bảo vệ khỏi Covid-19, tái thiết lập cuộc sống bình thường, an toàn và khỏe mạnh.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý, vắc xin Covid-19 không bảo vệ tuyệt đối, nhất là khả năng bảo vệ cơ thể không mang mầm bệnh. Điều này có nghĩa là khi đã tiêm vắc xin Covid-19, người tiêm có thể không mắc Covid-19, nhưng vẫn có khả năng trở thành người mang virus và lây bệnh cho người khác. Dù hiệu lực của vắc xin không phải 100% nhưng theo các chuyên gia đây vẫn là “vũ khí hữu hiệu” giúp phòng ngừa bênh Covid-19 và tiến tới tạo miễn dịch cho cộng đồng. Nghiên cứu ban đầu cho thấy, những người đã khỏi bệnh Covid-19 có tỷ lệ miễn dịch vô cùng thấp. Đó là do virus Sars-CoV-2 có những protein gây cản trở việc sinh kháng thể. Vì vậy dù nhiễm bệnh rồi nhưng cơ thể có tạo ra kháng thể hay không là chưa chắc chắn. Trong khi đó, nghiên cứu tại Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương gần đây cho thấy, tình hình lại rất khả quan đối với những người tiêm vắc xin phòng Covid-19. Chỉ sau khi tiêm mũi thứ nhất 1 tháng, 90% số người tiêm đã sinh kháng thể. Kết quả này chỉ ra vắc xin phòng Covid-19 đã có hiệu quả bảo vệ, mặc dù có thể chưa đủ mạnh. Đây là lí do chúng ta phải tiêm mũi 2 để đạt hiệu quả cao nhất.

3. Cơ chế sinh miễn dịch của vắc xin Covid-19

3.1. Miễn dịch thụ động

Miễn dịch thụ động chống dịch bệnh Covid-19 có thể đạt được nhờ huyết thanh từ bệnh nhân đã hồi phục sau khi nhiễm virus Sars-CoV-2, huyết thanh này chứa lượng lớn kháng thể miễn dịch, từ Globulin siêu miễn dịch – chẳng hạn như globulin miễn dịch với cytomegalovirus (CMVIG) được thu thập từ nhiều người hiến khác nhau hoặc với kháng thể trung hòa đơn dòng.

3.2. Miễn dịch chủ động

Các loại vắc xin Covid- 19, tác động theo những cơ chế khác nhau để tạo ra miễn dịch cho cơ thể, nhưng tất cả các loại vắc xin Covid-19 đều có cơ chế chung là ngoài việc tạo ra kháng thể chống lại virus Sars-CoV-2, vắc xin còn có thể tạo ra tế bào lympho T và lympho B ghi nhớ để chiến đấu với tác nhân gây bệnh, chống lại chúng nếu bị tấn công trong tương lai. Tuy nhiên, thời gian mà các tế bào ghi nhớ này bảo vệ cơ thể khỏi virus Sars-CoV-2 là bao lâu? thì hiện nay chư có câu trả lời.

4. Cơ chế sản xuất các loại vắc xin Covid-19

4.1. Vắc xin mRNA:

Vắc xin mRNA có thể ví như một mã phần mềm hướng dẫn tế bào của cơ thể con người (“hệ điều hành”) sản xuất ra vắc xin chống lại virus Sars-CoV-2. Sau khi vắc xin đưa phân tử RNA được tổng hợp vào tế bào của cơ thể, phân tử mRNA được đọc bởi một ribosome và được dịch mã để tạo thành các “spike protein” của virus Sars-CoV-2. Các spike protein được tạo ra sẽ kích hoạt hệ thống miễn dịch của cơ thể tạo ra các kháng thể chống lại virus Sars-CoV-2 và bảo vệ cơ thể nếu ta bị phơi nhiễm trong tương lai.

Các loại vắc xin mRNA (Tozinameran của ComirnatyTM, BioNtech/Pfizer và mRNA-1273 của Moderna/NIAID) sử dụng công nghệ nano lipit rất tân tiến trong sản xuất vắc xin. Thay vì dùng mầm bệnh giảm độc tính hoặc bị xử lý bất hoạt để "huấn luyện" cơ thể ngăn chặn sự lây nhiễm, như cách thức chế tạo vắc xin truyền thống, phương thức mới sử dụng kỹ thuật cao, can thiệp vào cấp độ tế bào và di truyền.

Loại vắc xin mRNA có có hiệu quả ngăn bệnh cao tạo miễn dịch tới 90-95% với chủng virus Sars-CoV-2 gốc. Tuy nhiên giá thành loại vắc xin này đắt (25-30USD/ liều) và bảo quản khó khăn hơn (tủ lạnh siêu âm độ).

4.2. Vắc xin protein bất hoạt

Vắc xin bất hoạt thuộc loại dưới tiểu đơn vị, được sản xuất bằng việc nuôi cấy virus Sars-CoV-2 trong môi trường thích hợp và đến giai đoạn virus phát triển tốt, sử dụng nhiệt, hóa chất hoặc xạ trị để giết chết virus. Sau đó lựa chọn các thành phần kháng nguyên đã bất hoạt (chứa các mảnh protein của virus Sars-CoV-2 đã bất hoạt) cần thiết, khi vào cơ thể sẽ nhận biết đây là kháng nguyên lạ và tạo phản ứng miễn dịch sản xuất kháng thể kháng bệnh.

Vì thế để chế tạo vắc xin bất hoạt dưới tiểu đơn vị cần quy trình phức tạp hơn bình thường, phải xác định được chính xác kháng nguyên cần thiết để cơ thể nhận biết và tạo lượng kháng nguyên đủ đáp ứng miễn dịch. Đáp ứng miễn dịch sau tiêm vắc xin dưới đơn vị rất tốt, song khả năng này có thể suy giảm theo thời gian.

Vắc xin Sinopharm, Sinovac (Trung Quốc) và Covaxin (Ấn Độ) ứng dụng công nghệ này. Đây là công nghệ cổ điển để tạo vắc xin nên có thể sản xuất được số lượng lớn nhanh chóng, giá thành rẻ. Tuy nhiên khả năng hình thành miễn dịch lại thấp là 79% (Sinopharm) và 50% (Sinovac). Về lâu dài, hiệu quả có thể giảm thấp hơn nếu virus tiếp tục biến đổi protein và tạo ra nhiều biến chủng mới.

4.3. Vắc xin vector

Vắc xin được sản xuất bằng cách sử dụng một virus vô hại (virus cúm, Adeno bất hoạt) đã được biến đổi (vector) được cấy đoạn gen của virus Sars-CoV-2 và đưa vào cơ thể, nó sẽ kích thích cơ thể tạo ra một lượng lớn kháng nguyên. Những kháng nguyên này sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch và sinh kháng thể. Vắc xin bắt chước những gì xảy ra trong quá trình lây nhiễm tự nhiên với một số mầm bệnh – đặc biệt là vi rút. Điều này có lợi thế là kích hoạt phản ứng miễn dịch tế bào mạnh mẽ của tế bào T cũng như sản xuất kháng thể của tế bào B.

 Vắc xin Johnson&Johnson (Mỹ), AstraZeneca (Anh) và Sputnik-V (Nga) dùng công nghệ này. Do đưa một mầm bệnh khác vào (dù virus đã bất hoạt) nên cơ thể sẽ mô phỏng lại quá trình lây nhiễm tự nhiên với mầm bệnh đó và gây nên phản ứng rất mạnh. Do đó, loại vắc xin này có nhiều phản ứng phụ hơn so với loại có cơ chế tương tự là vắc xin mRNA. Giá thành loại này rẻ hơn (3-4 USD/liều), dễ bảo quản (tủ lạnh bình thường). Và hiệu quả tạo miễn dịch cũng khá cao từ 72-91% với chủng gốc.

4.4. Vắc xin tái tổ hợp

Vắc xin sử dụng côn trùng/động vật nuôi tổng hợp các protein gai của Sars-CoV-2, dùng một cấu trúc nano liên kết các protein này thành một cầu gai và thêm chất tá dược để tăng cường khả năng sinh kháng thể khi tiêm vào cơ thể.

  Vắc xin Novavax (Mỹ), Vaxine Pty Ltd. (Úc) và Nanocovax (Việt Nam đang phát triển) sử dụng công nghệ này. Theo báo cáo tác dụng của các loại vắc xin này tương đối khả quan với hiệu quả 90-96% với chủng gốc và có thể bảo vệ khỏi các biến chủng nguy hiểm khác. Giá thành có thể cao tương đương vắc xin mRNA nhưng dễ bảo quản và sử dụng hơn nhiều.

5. Các loại vắc xin Covid-19 đã được cấp phép sử dụng tại ở Việt Nam

5.1. Vắc xin AstraZeneca

Vắc xin AstraZeneca thuộc loại vắc xin vector (Adenovirrus), được phát triển bởi đại học Oxford và tập đoàn AstraZeneca - hãng dược nổi tiếng tại Vương quốc Anh. Từ tháng 2/2021, Tổ chức Y tế thế giới đã đưa loại vắc xin này vào danh sách sử dụng khẩn cấp. Cho đến nay, đã có khoảng 119 quốc gia và lãnh thổ cấp phép và thực hiện tiêm chủng vắc xin AstraZeneca cho người dân, với tổng số liều đạt 980 triệu.

Trong đó, Việt Nam đã tiếp nhận được 8.716.290 triệu liều vắc xin AstraZeneca. Sau khi phê duyệt, từ tháng 3/2021 Bộ Y tế đã triển khai tiêm loại vắc xin này trong cộng đồng. Do đó, đây là loại vắc xin được sử dụng nhiều nhất tại nước ta hiện nay.

5.2. Vắc xin Sputnik V (tên khác là Gam-COVID-Vac)

Viện nghiên cứu Gamaleya của Nga đã sản xuất ra loại vắc xin Sputnik V có bản chất vắc xin vector (Adenovirrus). Tính đến thời điểm này đã có hơn 70 quốc gia cấp phép sử dụng và 49 quốc gia đã thực hiện tiêm vắc xin cho người dân, với tổng số liều đạt khoảng 85 triệu.

Ngay từ hồi tháng 3/2021, Bộ Y tế nước ta đã phê duyệt có điều kiện vắc xin Sputnik V được sử dụng trong công tác phòng, chống dịch Covid-19. Lúc này, nước ta đã tiếp nhận 2.000 liều vắc xin nhờ sự viện trợ của chính phủ Liên Bang Nga. Đến đầu tháng 8/2021, Việt Nam lại được nước bạn tặng thêm 10.000 liều vắc xin.

5.3. Vắc xin Vero Cell của Sinopharm

Vắc xin Vero Cell có bản chất vắc xin bất hoạt dưới tiểu đơn vị được sản xuất bởi Sinopharm và Viện Nghiên cứu Sinh phẩm Bắc Kinh - Trung Quốc. Vào ngày 8/5, Tổ chức Y tế thế giới đã đưa loại vắc xin này vào danh sách sử dụng khẩn cấp. Hiện nay, vắc xin Vero Cell đã được 64 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới cấp phép, trong đó có 59 quốc gia đã thực hiện tiêm chủng, với tổng số liều đạt 800 triệu.

Ở Việt Nam, vắc xin Vero Cell đã được Bộ Y tế phê duyệt vào ngày 3/6. Nhờ sự viện trợ của Chính phủ Trung Quốc, nước ta đã tiếp nhận được 500.000 liều và triển khai tiêm chủng bắt đầu từ tháng 7/2021.

5.4. Vắc xin Comirnaty của Pfizer/BioNTech

Vắc xin Comirnaty của Pfizer là vắc xin mRNA (trụ sở tại Bắc Mỹ và Đức) đã được Tổ chức Y tế thế giới công nhận và đưa vào danh sách sử dụng khẩn cấp. Hiện nay, đã có khoảng 111 quốc gia cấp phép sử dụng, trong đó có 97 quốc gia đã thực hiện tiêm vắc xin cho người dân, với tổng số liều đạt 850 triệu.

Tại Việt Nam, vào tháng 6/2021 Bộ Y tế đã phê duyệt vắc xin Comirnaty cho công tác phòng, chống dịch Covid-19. Với khoảng 746.460 liều đã tiếp nhận, nước ta đang triển khai thực hiện tiêm chủng.

5.5. Vắc xin Moderna (tên khác là Spikevax)

Vắc xin Moderna là vắc xin mRNA do công ty Moderna của Mỹ sản xuất và được 64 quốc gia và vùng lãnh thổ cấp phép. Trong đó, có 63 nước đưa vào sử dụng với tổng số liều là 340 triệu. Ở Việt Nam, Bộ Y tế đã phê duyệt vắc xin Modern sử dụng trong công tác phòng, chống dịch Covid-19 vào cuối tháng 6/2021. Thông qua sự viện trợ của Chính phủ Mỹ, thì tính đến thời điểm này nước ta đã nhận được tổng cộng 5.000.100 liều.

5.6. Vắc xin Johnson & Johnson (J & J)

Janssen Pharmaceutica NV (Bỉ) và Janssen Biologics B.V (Hà Lan) là hai đơn vị chịu trách nhiệm sản xuất. Loại vắc xin này có bản chất vắc xin vector (Adenovirrus) đã được Tổ chức Y tế trên thế giới đưa vào danh sách sử dụng khẩn cấp. Hiện tại, đã có 56 quốc gia và vùng lãnh thổ cấp phép sử dụng, trong đó có khoảng 34 quốc gia đã thực hiện tiêm chủng với 60 triệu liều.

Vào ngày 15/7, Bộ Y tế Việt Nam đã phê duyệt vắc xin Johnson & Johnson sử dụng trong phòng, chống dịch Covid-19. Tuy nhiên, nước ta chưa tiếp nhận loại vắc xin này.

6. Các loại vắc xin Covid-19 đang nghiên cứu và sản xuất tại Việt Nam

Trong cuộc “chạy đua với thời gian” để nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất vắc xin Covid-19, Việt Nam đã ngay lập tức bắt tay vào nghiên cứu, sản xuất vắc xin này. Có 4 đơn vị được chỉ định nghiên cứu, trong đó có đến 3 đơn vị có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu, sản xuất vắc xin tại Việt Nam.

Theo đó, dự kiến sẽ có 4 loại vắc xin Covid-19 do Việt Nam sản xuất là:

STT

Tên vắc xin

Nhà sản xuất

Bản chất

Phác đồ tiêm

1

Nanocovax

Nanogen

Protein tái tổ hợp

Gồm 2 mũi cơ bản, mỗi mũi cách nhau 28 ngày, và tiêm nhắc sau 1 năm.

2

Chưa đặt tên

Vabiotech

Vector virus

Chưa có dữ liệu

3

Chưa đặt tên

IVAC

Vector virus

Chưa có dữ liệu

4

Chưa đặt tên

PoLyvac

Vector virus

Chưa có dữ liệu

 

Tài liệu tham khảo

1. Đỗ Ngọc Liên (Chủ biên), Miễn dịch học cơ sở, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2004.

2. Văn Đình Hoà (Chủ biên), Sinh lý bệnh và miễn dịch học, Nxb Y học, 2011.

3. https://moh.gov.vn › asset-publisher › content › 6-loai-va…

4. https://vietnamese.cdc.gov › vắc xin › how-they-work

5. http://medinet.gov.vn › tin-tuc-su-kien › vac-xin-covid...

6. https://vietnamese.cdc.gov › vắc xin › vắc xin-benefits


Tập tin đính kèm
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết